Chất tạo ngọt nhân tạo (đường hóa học) là gì?

Những năm trở lại đây thì phong trào sử dụng các loại đồ ăn có mác “healthy” và “diet” đang dần trở nên phổ biến. Nhận thức của người tiêu dùng về đường đang dần được nâng cao. Nhân tố chủ chốt đứng đằng sau những loại đồ ăn vừa ngon ngọt vừa “healthy” này chính là những chất tạo ngọt nhân tạo (artificial sweeteners).

Chất tạo ngọt nhân tạo là gì?

Các chất tạo ngọt nhân tạo (artificial sweeteners) hay còn được biết đến với cái tên chất thay thế đường. Nó là một phụ gia thực phẩm giúp cung cấp vị ngọt giống như đường nhưng lại chứa ít calo hơn. Nói đơn giản thì có thể hiểu nó là một loại đường chứa rất ít hoặc không chứa năng lượng. Chúng ta có thể kể đến một số loại chất tạo ngọt phổ biến như: Aspartame; Neotame; Saccharin; Sucralose…

Chất tạo ngọt nhân tạo có an toàn không?

Ai cũng biết rằng hạn chế sử dụng nhiều đường sẽ đem lại một lối sống lành mạnh. Thế nhưng chúng ta luôn có xu hướng thèm và thích sử dụng các đồ ngọt. Chính vì thế mà sự xuất hiện của chất tạo ngọt nhân tạo như một giải pháp gãi đúng vào chỗ ngứa của nhiều người. Nhưng kể từ khi được đưa vào sử dụng thì luôn có tranh cãi về độ an toàn của những chất này.

Những ảnh hưởng đến sức khỏe được gán cho chất tạo ngọt nhân tạo đa phần tới từ những nghiên cứu trên động vật. Khi đó những con chuột “được” sử dụng lượng đường hóa học cao gấp hàng nghìn lần lượng khuyến nghị dành cho con người. Kết quả từ những nghiên cứu kiểu như vậy rất khó để sử dụng làm chuẩn mực chung cho cộng đồng.

Dư luận bàn tán trái chiều về độ an toàn của các chất này. Thế nhưng FDA vẫn không bị ảnh hưởng và vẫn đang công nhận các chất tạo ngọt nhân tạo. Chúng vẫn được công nhận và xuất hiện trên các kệ hàng một cách trực tiếp hoặc gián tiếp. Các vấn đề sức khỏe được báo cáo vẫn chưa được thể hiện trong nghiên cứu trên quy mô lớn đối với con người. Cho đến nay không có bằng chứng nào cho thấy mối liên hệ trực tiếp giữa việc tiêu thụ chất ngọt nhân tạo và bệnh tật.

duong-hoa-hoc-la-gi
Nhiều thử nghiệm cho ra kết quả không dáng tin cậy

Tác động lên cơ thể của chất tạo ngọt nhân tạo:

Tác động đến vị giác:

Nhiều người thường bị “cái miệng làm hại cái thân” trong khi ăn uống. Nạp quá nhiều đồ có đường vì sự kích thích trong vị giác mà đánh mất đi lối sống cân bằng. Như đã đề cập, chất tạo ngọt nhân tạo vẫn đem lại cảm giác ngọt khi ăn. Và chúng chứa rất ít calo khiến bạn không còn phải lăn tăn quá nhiều khi sử dụng thực phẩm.

Một số ý kiến cho rằng sử dụng chất tạo ngọt nhân tạo sẽ gây ra cảm giác ham muốn bù đắp lượng calo. Nghĩa là nó sẽ khiến chúng ta thèm ăn và ăn nhiều lên. Tuy nhiên thì khoa học đã chỉ ra rằng: thay thế đồ ăn có đường bằng chất tạo ngọt nhân tạo sẽ không làm thay đổi cảm giác đói và no mặc cho lượng calo nạp vào được giảm xuống. (1)

duong-hoa-hoc-chat-tao-ngot-nhan-tao
Ngọt ngào và không béo

Tác động lên đường huyết của chất tạo ngọt nhân tạo:

Vì những chất tạo ngọt nhân tạo này mục đích chính là thay thế vị ngọt. Nên chúng không phải là đường. Vậy nên khi vào cơ thể sẽ không làm tăng mức đường huyết. 

Tuy nhiên một nghiên cứu trên chuột cho thấy khi sử dụng trong 11 tuần thì chất tạo ngọt nhân tạo lại gây ra ảnh hưởng tiêu cực lên hệ vi khuẩn ruột của loài chuột. Điều này dẫn đến việc những con chuột bị tăng lượng đường huyết. (2). Đối với con người thì mới chỉ có duy nhất 1 nghiên cứu chỉ ra sự liên quan giữa đường aspartame và hệ vi khuẩn ruột (3). Mối tương quan giữa chất tạo ngọt nhân tạo với đường huyết trên con người trong dài hạn vẫn chưa được làm rõ.

Về ngắn hạn thì chất tạo ngọt nhân tạo không làm tăng lượng đường huyết trong cơ thể. Còn về mặt dài hạn thì vẫn chưa có nhiều nghiên cứu để làm rõ 1 số nhận định trái chiều.

Tác động đến hormone insulin:

Chúng ta đều đã khá quen với cơ chế insulin được tiết ra khi lượng đường huyết trong máu tăng. Vậy thì những chất tạo ngọt nhân tạo có thể tác dụng gì tới insulin hay không? Có lẽ nhiều người sẽ không biết thực chất một lượng nhỏ insulin đã được tiết ra khi miệng của chúng ta tiếp nhận vị ngọt từ các loại carbohydrate. Liệu phản ứng này có tương tự với vị ngọt mà đường nhân tạo đem lại?

Câu trả lời là tùy vào các loại chất tạo ngọt. Với sucralose thì khi được nạp vào qua đường ăn thông thường thì sẽ khiến insulin tăng (4). Nhưng khi chất này được tiêm vào dạ dày thì không thấy dấu hiệu tăng insulin (5). Và aspartame thì cũng có thể kích thích insulin khi tiếp xúc với vị giác (6). Với saccharin thì kết quả từ nhiều nghiên cứu thu lại được là không cụ thể.

duong-hoa-hoc-va-insulin
Nhiều nghi vấn xung quanh chất tạo ngọt nhân tạo và insulin

Ảnh hưởng lên luyện tập:

Ảnh hưởng gián tiếp:

Chắc hẳn việc tập luyện của chúng ta được hưởng lợi khá nhiều vào các chất này. Cả một ngành công nghiệp thực phẩm bổ sung được trợ giúp một cách đắc lực bởi những chất tạo ngọt nhân tạo. Bạn có từng thắc mắc tại sao dù không chứa đường nhưng whey; BCAA hay nhiều sản phẩm khác lại luôn có hương vị hấp dẫn đến vậy. Có lẽ nếu như không có vị ngọt này thì việc nạp năng lượng qua đường tpbs sẽ trở nên gian nan hơn rất nhiều.

Tiếp đến là trong sinh hoạt ăn uống hàng ngày. Nhiều người thực sự phải đối mặt với stress khi thèm ăn đồ ngọt nhưng lại sợ phá đi nỗ lực luyện tập của mình. Cứu cánh cho áp lực vô hình này đương nhiên lại là đường hóa học. Nhìn chung chúng gián tiếp góp phần không nhỏ vào việc hoàn thiện kết quả luyện tập của chúng ta.

chat-tao-ngot-nhan-tao-tap-luyen
Chúng có hỗ trợ gián tiếp việc luyện tập của bạn

Ảnh hưởng trực tiếp:

Trong các hoạt động sức bền yêu cầu thể lực, có một cách được đưa ra để nâng cao sức bền. Đó là rửa khoang miệng (súc miệng) bằng dung dịch chứa carbohydrate. Mục đích để kích thích não bộ như một “phần thưởng” và qua đó giúp cải thiện kiểm soát vận động (7).

Tuy nhiên thì ở trong một nghiên cứu thực tế thì lại thu được kết quả đáng buồn. Chỉ khi súc miệng trong luyện tập với nước ngọt từ đường carbohydrate mới cải thiện được sức bền của những người tham gia. Thử nghiệm với nước ngọt từ đường hóa học không đem lại hiệu quả khác biệt so với nước thông thường (8).

Kết luận:

Là thứ gia vị hữu ích trong tập luyện cũng như ăn uống (tpbs, thực phẩm ăn kiêng). Thế nhưng vẫn cần thêm nhiều thời gian và các công trình khoa học để khám phá hết được những vấn đề xoay quanh các chất tạo ngọt tự nhiên. Hiện tại vẫn chưa có bằng chứng nào cho thấy sử dụng một cách đúng liều lượng các chất này gây hại cho người sử dụng.

Tài liệu tham khảo:

  1. Fitch, C., & Keim, K. S. (2012). Position of the Academy of Nutrition and Dietetics: use of nutritive and nonnutritive sweeteners. Journal of the Academy of Nutrition and Dietetics, 112(5), 739-758.
  2. Suez, J., Korem, T., Zeevi, D., Zilberman-Schapira, G., Thaiss, C. A., Maza, O., Israeli, D., Zmora, N., Gilad, S., Weinberger, A., Kuperman, Y., Harmelin, A., Kolodkin-Gal, I., Shapiro, H., Halpern, Z., Segal, E., & Elinav, E. (2014). Artificial sweeteners induce glucose intolerance by altering the gut microbiota. Nature, 514(7521), 181–186. https://doi.org/10.1038/nature13793
  3. Wu, G. D., Chen, J., Hoffmann, C., Bittinger, K., Chen, Y. Y., Keilbaugh, S. A., Bewtra, M., Knights, D., Walters, W. A., Knight, R., Sinha, R., Gilroy, E., Gupta, K., Baldassano, R., Nessel, L., Li, H., Bushman, F. D., & Lewis, J. D. (2011). Linking long-term dietary patterns with gut microbial enterotypes. Science (New York, N.Y.), 334(6052), 105–108. https://doi.org/10.1126/science.1208344
  4. Pepino, M. Y., Tiemann, C. D., Patterson, B. W., Wice, B. M., & Klein, S. (2013). Sucralose affects glycemic and hormonal responses to an oral glucose load. Diabetes care, 36(9), 2530–2535. https://doi.org/10.2337/dc12-2221
  5. Ma, J., Bellon, M., Wishart, J. M., Young, R., Blackshaw, L. A., Jones, K. L., Horowitz, M., & Rayner, C. K. (2009). Effect of the artificial sweetener, sucralose, on gastric emptying and incretin hormone release in healthy subjects. American journal of physiology. Gastrointestinal and liver physiology, 296(4), G735–G739. 
  6. Melanson KJ, Westerterp-Plantenga MS, Campfield LA, Saris WH. (1999). Blood glucose and meal patterns in time-blinded males, after aspartame, carbohydrate, and fat consumption, in relation to sweetness perception. Br J Nutr 82:437–446, 
  7. Turner CE, Byblow WD, Stinear CM, Gant N. (2014). Carbohydrate in the mouth enhances activation of brain circuitry involved in motor performance and sensory perception. Appetite.;80:212–219.
  8. Hawkins, K. R., Krishnan, S., Ringos, L., Garcia, V., & Cooper, J. A. (2017). Running Performance With Nutritive and Nonnutritive Sweetened Mouth Rinses. International journal of sports physiology and performance, 12(8), 1105–1110. https://doi.org/10.1123/ijspp.2016-0577